Annelotte Janse

Dissertatie

The Pursuit of ‘White Security’. Transnational Entanglements between West German and American Right-Wing Extremists, 1961-1980

Promotoren: Prof. dr. B.A. de Graaf & Prof. dr. T. Bjørgo
Copromotoren: Dr. E. de Lange & Dr. G.D. Macklin
Voordracht: Universiteit Utrecht, Faculteit der Geesteswetenschappen

Wanneer een Europeaan wordt gevraagd naar het Duitsland van kort na de Tweede Wereldoorlog, is vaak het eerste wat in hem opkomt: das Wirtschaftswunder. Nauwelijks was het puin geruimd of Duitsland begon aan een periode van ongekende bloei. Meubels en elektronica, auto’s en reizen, de Duitsers leken wel bevangen door een consumptiekoorts. De Neckermancatalogus was misschien wel het meest gelezen boek van die tijd. Nog niet zo heel lang geleden verscheen er van de hand van de journalist Harald Jähner een opgewekt, zij het wat ironisch boek over die tijd; een tijd die, zoals op de achterflap van dat boek te lezen staat, ‘rijp is voor herontdekking’.

Nooit eerder werden zo veel kinderen geboren, schrijft Jähner in Wunderland, maar er werden ook nog nooit zo veel overuren gemaakt, zo veel dubbele diensten gedraaid, zo veel alcohol gedronken om te ontspannen. Het was dus een tijd van grote paradoxen. En een van die paradoxen waar Jähner geen oog voor had, en waar hij alles over had kunnen leren in uw geweldige proefschrift The Pursuit of ‘White Security’, is die van de opkomst van rechtsextremistische netwerken in een tijd van wilde economische groei.

Maar liefst 19 archieven heeft u doorgewerkt op zoek naar sporen van samenwerking tussen West-Duitse en Amerikaanse rechtsextremistische groeperingen in de periode 1961-1980. U bent dus heel wat verder gegaan dan het openslaan van een willekeurige Neckermann. De jury was dan ook diep onder de indruk van de zorgvuldigheid waarmee u heeft laten zien hoe extreemrechts in Duitsland voor wat betreft methoden van geweld en terreur leerde van extreemlinks – want ook dát is onderdeel van uw analyse –, en tegelijk werd geholpen door extremisten in de VS, die in veel opzichten andere beginselen en opvattingen hadden. De fasen van radicalisering die u beschrijft laten zien hoe terroristisch geweld steeds meer tot een optie werd.

U beschrijft die steeds verdergaande radicalisering in kraakhelder proza dat de lezer op een rustige, haast onopmerkelijke wijze steeds verder het verhaal in trekt. En als dan de jaren ’80 in zicht komen, schrikt die plots op en denkt: verdraaid, waarom moeten we nu al stoppen, we zijn toch pas net begonnen? Kortom, zoals een van de juryleden het formuleerde in diens leesrapport: wat een heerlijk proefschrift!

Een tijd rijp voor herontdekking – dat is ook wat de jury dacht na het lezen van The Pursuit of ‘White Security’. Dit boek verdient een breed lezerspubliek, juist omdat het in de bestudering van die periode ook wat zegt over wat er thans aan beide kanten van de Atlantische Oceaan gebeurt. Niet voor niets bleven verschillende juryleden met een ongemakkelijk gevoel achter: wat in die twintig jaar gebeurde, gebeurt dat vandaag de dag niet nog steeds? De jury hoopt van harte dat u uw onderzoek verder uitbreidt naar netwerken in andere landen in wellicht ook andere tijden, en zeker ook het heden.

The Pursuit of ‘White Security’ is een indrukwekkend proefschrift, helder, grensoverschrijdend, opzienbarend en historisch heel, heel erg belangrijk. Ik ben dan ook blij dat ik u namens de gehele jury van harte mag feliciteren met deze Erasmus Dissertatieprijs!